تبلیغات
Davood Shahidi - مصاحبه با استاد داوود شهیدی در مجلۀ معماری ایران آذین شمارۀ صد و هفتاد و چهار

مصاحبه با استاد داوود شهیدی در مجلۀ معماری ایران آذین شمارۀ صد و هفتاد و چهار

از هر کسی که درباره جنگ بپرسی بدون شک آن را پدیده ای شوم همراه با مرگ و خون و گلوله می دانند. اگر از کشته شدن نیروهای دو طرف و مردم بی گناه نیز صرف نظر کنیم، جنگ تبعات و پیامدهای بسیاری را به دنبال دارد که ممکن است فرهنگ، معماری و حتی سرنوشت یک کشور را تحت تاثیر خود قرار دهد. در سوم شهریور سال 1320 بود که نیروهای شوروی و بریتانیایی وارد ایران شدند و شهرهای سر راه خود اشغال کردند تا به تهران برسند. کشورما نیز از پیامدهای جنگ جهانی دوم بی نصیب نماند و معماری  و فرهنگ کهن ایرانی را تحت تاثیر خود قرار داد.

پیامدهای جنگ جهانی دوم و تاثیر آن بر معماری کشورمان را با داوود شهیدی فارغ التحصیل دانشگاه بوستون و مدرس دانشگاه در رشته معماری بررسی کرده ایم:

شهیدی معتقد است معماری با سیاست رابطه تنگاتنگی دارد. او با بیان این مطلب می گوید: همان طور که می دانید معماری با سیاست رابطه تنگاتنگی دارد به گونه ای که می توان گفت معماری بر پایه سیاست شکل می گیرد.زیرا این سیاست است که محورهای تعیین کننده زندگی اجتماعی را شکل می دهد، بنابراین اصول کلی ، زمینه ها و الگو های سیاسی بر فرم و استایل معماری تاثیر گذار است و به آن جهت می دهد.

او ادامه می دهد : در زمان حکومت رضا خان فرم زندگی ایرانی تابع جریان مدرنیته قرار گرفت، در چنین شرایطی معماری ایران نیز تحت تاثیر فرم گذشته گرای حاکم بر اندیشه حزب نازی یا نئوکلاسیسیم بود که عظمت آلمان را در بازسازی و یادآوری گذشته با شکوه و قدرتمند غرب باستان در اروپا را بازآورینی می کرد.

به گفته این استاد دانشگاه، از جمله بارزترین خصوصیات معماری در دوران رضا خان می توان به بنای باشکوه هخامنشی اشاره کرد که فرم ها و نماد های ستون ها و سردر های تخت جمشید با نماهای نئو کلاسیک ترکیب شده و در طرح نماهای ساختمان های مدرن دولتی آن زمان بکار گرفته می شد  به طوری که هم زمان از معماری و ایده های معماران اروپائی نیز بسیار کمک گرفته می شد.

او می افزاید: باید دانست که اشغال نظامی ایران به دلایل  ژئوپلیتیک صورت گرفت و که از جمله آن می توان به موقعیت جغرافیائی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز اشاره کرد ، البته نمی توان از نقش حساس آن در توزیع انرژی از طریق آب های آزاد و ن همجواری ایران و اتحاد جماهیر شوروی نیز غافل شد. اصولا اشغال نظامی یک حرکت مکانیکی است ولی نباید فراموش کرد که همین تکان های نظامی اند که سبب در هم شکستن سیستم های فرسوده دیوان سالاری در مدیریت اجتماعی یک کشور یا یک منطقه می شوند و شرایط را برای تحرک نیروهای پتانسیل تاریخی فراهم می کنند ، این شرایط بالقوه توان خلق شرایط نوین اجتماعی و یا فرهنگی را فراهم می کنند.

او با اشاره بر تحولات اقتصادی و فرهنگی پس از جنگ جهانی دوم می گوید: پس از جنگ جهانی دوم به تدریج سرمایه گذاری ها متنوع شد و به دنبال آن کالاهای مدرن با هویت های فرهنگی مختلف به جامعه عرضه شد.از طرفی شرایط جدید اجتماعی زمینه حضور فرهنگ نو و مدرنیته در جامعه سنتی ایران را فراهم کرد.خود سفارتخانه های خارجی که کشورهای مغلوب جنگ جهانی (که ایتالیا و آلمان هم به آن ها پیوسته بودند) با ایجاد مراکز فرهنگی باعث  گردهمایی های فرهنگی و روشنفکری شدند. ایجاد سالن های سینما ، تئاتر،گالری ها، سالن های اجتماعات برای شعرخوانی و اجرای موسیقی ، خلق نمایشگاه های نقاشی و... باعث حضور جریان های نیرومند گفتمان فرهنگی و هنری شدند که در نهایت منجر به خلق محافل هنری و انتشار نشریات فرهنگی شد.

شهیدی بیان می کند: باید دانست که در تهاجم هایی که منجر به اشغال در کشورها می شود به دلیل مقاومت نظامی، برخی ازمناطق عمومی یا مراکز مهم دولتی در اثر بمباران تخریب می شود.در چنین شرایطی لازم است قسمت های تخریب شده ترمیم و بازسازی شوند که این اقدام باعث رشد و تغییر بناهای ساختمانی خواهد شد.چنین شرایطی در خود اروپا نیز باعث رشد و پیدایش معماری مدرن شد.

او ادامه می دهد: در زمانی که ایران توسط نیروهای متفقین اشغال شد، حکومت رضا خان سقوط کرد ، در چنین روزهایی بود که محفل های روشنفکری ظهور کرده و اندیشه معماری نو و معاصر ایران را پایه ریزی کردند. پس از مدتی نیز نهاد های آموزش معماری مدرن و هنر معاصر در ایران ایجاد شد به گونه ای که پس از جنگ جهانی دوم تاثیر معماری غرب و تلفیق آن با معماری ایرانی در بازسازی برخی بناها کاملا محسوس بود .آندره گدار از جمله معمارانی که پس از جنگ جهانی دوم طراحی های بسیاری را در ایران انجام داده  که از جمله آن ها می توان به طراحی آرامگاه حافظ، طراحی و سرپرستی موزه‌ ایران باستان، سعدی در شیراز، طرح ساختمان کتابخانه‌ ملی ایران و ساختمان سه‌گوش و قدیمی دانشگاه جندی‌شاپور اهواز اشاره کرد.

این مدرس دانشگاه با تاکید بر آنکه ایران دارای میراث معماری بسیار گرانقدر و ارزشمند است ، می گوید: اگر بگوییم معماری معاصرمان را تا حدودی از غرب آموخته ایم  دروغ نیست. برخی از افراد دلیل عدم پیشرفت آن چنانی در معماری معاصر را به کهنه اندیشی معماران ایرانی نسبت می دهند البته در این زمینه نمی توان نقش نیروها و نهاد های اداری و مملکتی و سازماندهی و فاصله طبقاتی جامعه را نادیده گرفت که با حضور افراد در دانشگاه ها شاهد تزریق فرهنگی جدیدی به جامعه بودیم که به دنبال آن معماری ایرانی نیز دستخوش تحولاتی شد.

او می گوید: اگر به کتاب«معماری‌ نیکلای مارکف» نگاهی بیندازید شاهد دوران تحول معماری در ایران خواهید بود.مارکف در فعالیت خود در تهران به استفاده از مصالح محلی و شیوه های سنتی ساخت و ساز ، به طراحی ساختمان های تماما آجری با ورودی های تو رفته ایرانی و طرح طاق و قوس و مقرنس مانند ورودی مساجد اسلامی  تأکید بسیاری داشت.مهاجرت از گرجستان به روسیه و اقامت در ایران، باعث ته نشین شدن‌ روحیه انطباق‌ پذیری و التقاط هنر ایرانی در نگاه معمارانه مارکف‌ شد. اگر سن پترزبورگ آن دوران را با گرایش به مدرن شدن غربی در نظر بگیریم و تهران را شهری تصور کنیم‌ که نشانه‌های تجسمی تفکر نوگرایی در آن به شدت‌ اندک بود، گرجستان می ‌تواند پلی بین 2 دنیای نو و کهنه محسوب شود.

شهیدی می افزاید:  در آن دوران انتقال دانش‌ معماری به صورت سینه به سینه از استاد به شاگرد انتقال پیدا می کرد ، این در حالی بود که مارکف دانش آموخته آکادمی هنر و معماری بود و می‌دانست چگونه ذهن هنری خود را در طراحی آزاد بگذارد و از عقل‌ سازنده‌اش در زمان معماری و ساخت بنا بهره مناسبی داشته باشد. مارکف از طریق مشاهده آثار برجسته معماری ایران به درک زیبایی از طریق فضای هندسی می‌رسد و اصول تناسبات عددی زیبایی‌شناسی هنر غرب را فرا می‌گیرد.اگر به این دو ویژگی نظم در برنامه‌ریزی و وقت در اجرای‌ آموزش‌های نظامی را اضافه کنیم در میابیم مارکف با چه توانایی‌هایی‌ توانسته نقطه عطفی در معماری دوران تحول ایران به وجود آورد.برای مثال اگر به طراحی مدرسه البرز او نگاهی بیندازیم در میابیم این بنا از تقارن کاملی برخوردار است که ورودی ایوانی آن در مرکز تقارن و به تقلید از معماری اسلامی با دو شبه برج درطرفین طراحی شده است که حس معماری باستانی را در مخاطب زنده می کند.




 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.